Meergeneratiewonen
Met de toename van informele zorg in Nederland (zorg die vaak door familieleden wordt verleend) wilde ik vanuit de ambitie om een vitalere leefomgeving te creëren mijn professie als architect inzetten om hier via architectuur aan bij te dragen. Om zo'n leefomgeving te kunnen ontwerpen, ben ik onderzoek gaan doen naar de principes van de zogeheten Blue Zones: plekken in de wereld waar mensen opvallend vaak ouder dan honderd jaar worden.
Door gebruik te maken van de principes van de Blue Zones ben ik meergeneratiewonen verder gaan onderzoeken. Binnen dit concept zijn waarden zoals Purpose, Belong, Loved Ones First en Right Tribe zijn aantoonbaar van groot belang voor het succesvol functioneren van meergeneratiewonen. En daarmee toe te passen bij het creëren van een vitalere leefomgeving.
Een plek met betekenis
Als locatie koos ik ervoor, net als bij het onderwerp zelf, dicht bij huis te blijven. Mijn oude basisschool in het centrum van het dorp Wouw bleek hiervoor de perfecte plek, mede doordat de toekomstplannen voor het gebouw nog niet concreet zijn. De school is inmiddels verhuisd naar het naastgelegen kavel, waar een nieuw schoolcomplex is gerealiseerd. Wat er met het bestaande gebouw zal gebeuren, is op dit moment nog onzeker.
Het verleden als inspiratiebron
Na een verdere analyse van de historische gelaagdheid van het schoolgebouw achtte ik het vanzelfsprekend om de ruimtelijke en architectonische kwaliteiten te behouden en als uitgangspunt te nemen voor de herbestemming van de locatie. De oorspronkelijke klaslokalen (in het rood) vormden de basis voor een ruimtelijk spel, dat ik heb ingezet als structurerend principe voor de opzet van de woningen.
Daarnaast bleek dat de patio's in de kern van het complex oorspronkelijk functioneerden als openluchtlesruimten, waar onderwijs plaatsvond in een zogenoemde leerput. Deze educatieve en collectieve ruimtelijke intentie vormt een belangrijke inspiratiebron en is vertaald in mijn eigen ontwerp.
"Juxtaposition"
Om het concept van meergeneratiewoningen verder te verdiepen, ben ik gaan nadenken over de essentie van het samenleven tussen verschillende generaties. Het samenwonen van senioren, volwassenen, tieners en jonge kinderen heb ik benaderd als een gelaagd samenspel tussen verleden, heden en toekomst, verbonden door één rode lijn. Deze rode lijn staat symbool voor de frictie en interactie die ontstaat tussen generaties (een spanning die inherent is aan het leven binnen dit woonconcept).
Wanneer deze dynamiek wordt vertaald naar een architectonisch principe, kan zij worden geduid als juxtaposition: het creëren van een dynamische en betrokken ruimtelijke omgeving door het bewust samenbrengen van contrasterende elementen binnen de architectuur.
Ruimtelijke frictie als ontwerpmiddel
Om de dynamiek en frictie expliciet te vertalen naar het ontwerp, heb ik ervoor gekozen een optopping onder een hoek door een bestaand klaslokaal te laten snijden. Hierdoor zoekt de ene optopping een haakse relatie met de andere, waardoor het oorspronkelijke geblokte patroon van de school niet letterlijk wordt gekopieerd, maar wordt hergeïnterpreteerd en teruggebracht in een nieuwe ontwerplaag.
Gelijkvloers wonen in een klaslokaal
In essentie zijn de woningen ontworpen als een complete leefomgeving voor alle generaties. Op de begane grond heeft de draagconstructie, voortkomend uit de optopping, geleid tot een plattegrond waarin senioren gelijkvloers toegang hebben tot alle essentiële voorzieningen.
Via de trap bereikt men de bovenverdieping, waar een multifunctionele overloop fungeert als flexibel in te richten verblijfsruimte. Daarnaast voorziet het ontwerp in twee extra slaapvertrekken en een gedeelde natte ruimte. De bovenverdieping is daarmee volledig ingericht op het dagelijks gebruik van een gezin met twee tot drie kinderen.
Waar het leven hoorbaar wordt
Doordat de optopping gedeeltelijk door het bestaande klaslokaal snijdt, ontstaat er een ruimtelijke uitsparing tussen vloer en plafond. Deze ingreep versterkt het visuele en auditieve contact tussen de begane grond en de verdieping, waardoor de relatie tussen de verschillende woonlagen directer wordt ervaren.
Om het samenleven tussen generaties verder te intensiveren, vormt deze ruimtelijke ingreep, een bewust uitgangspunt voor het toelaten van zowel positieve als spanningsvolle momenten. Geluiden en activiteiten overlappen elkaar: een televisie die 's avonds te hard staat, studerende bewoners die concentratie zoeken, of een huilend kind op de verdieping. Deze alledaagse vormen van frictie maken het gedeelde wonen voelbaar en vragen om onderlinge afstemming, frictie die niet wordt vermeden, maar onderdeel is van het familieleven en samen wordt opgelost.
Aanleiding voor de toekomst
Met het afronden van dit pilotproject ben ik mij steeds bewuster geworden van de maatschappelijke impact die je als architect kunt hebben. Naast de positieve bijdrage die dit woonconcept kan leveren aan de kwaliteit van onze leefomgeving, biedt het tevens inzichten in hoe meergeneratiewonen kan bijdragen aan het aanpakken van huidige woningtekorten.
